Zo verklein je de kans om slachtoffer te worden

Door Ivo Donker · 7 november 2026 — geschreven met AI-ondersteuning (Claude Opus 5.5); feiten gecontroleerd tegen de bronnen onderaan

De meeste AI-aanvallen gebruiken geen magie, maar oude zwaktes op hoge snelheid: een hergebruikt wachtwoord, een router die al twee jaar geen update kreeg, iemand die onder tijdsdruk betaalt. Daardoor werkt goede basisbeveiliging nog steeds, en kan je eigen AI je zelfs helpen. Hieronder drie niveaus: thuis, het AI-homelab en het SaaS-bedrijf. Begin bij het niveau dat bij je past en neem de stappen van het niveau ervoor mee.

Niveau 1 — thuis en in het gezin

Spreek een codewoord af

Een stemkloon van je kind, partner of leidinggevende maken kost een oplichter een paar seconden audio van social media of een voicemail. De beste verdediging is ouderwets: spreek met je naasten een codewoord of controlevraag af die nergens online staat. Belt "je dochter" in paniek met een nieuw nummer en vraagt ze om geld? Hang op en bel haar terug op het nummer dat je al had. Op het werk geldt hetzelfde: een betaalverzoek via telefoon, WhatsApp of videogesprek controleer je altijd via een tweede, bekend kanaal.

Passkeys en een wachtwoordmanager

AI maakt phishingmails foutloos en persoonlijk; je herkent ze niet meer aan de spelfouten. Passkeys (inloggen met je vingerafdruk, gezicht of pincode van je toestel) zijn bestand tegen phishing, omdat ze alleen werken op de echte website. Zet ze aan bij je e-mail, bank, Apple/Google/Microsoft-account en sociale media. Waar dat nog niet kan: een wachtwoordmanager met een uniek wachtwoord per site, plus tweestapsverificatie via een app in plaats van sms.

Updates automatisch, oude apparaten eruit

Aanvallers scannen het hele internet en houden bij welk apparaat welke softwareversie draait. Zet automatische updates aan op telefoon, computer, router, NAS en slimme apparaten. Een camera of router waarvoor de fabrikant geen updates meer uitbrengt, hoort niet aan internet. Controleer je router op de site van de fabrikant en schakel "op afstand beheren" en UPnP uit als je ze niet nodig hebt.

Wees zuinig met wat je AI-assistent mag

Plak geen wachtwoorden, burgerservicenummers of medische gegevens in een chatbot. Geef een AI-assistent die je mail of agenda leest niet ook het recht om zelfstandig te betalen of te versturen. Een kwaadaardige mail kan verborgen instructies voor je assistent bevatten; dat heet prompt injection.

Hoe je AI je juist helpt

Vraag je AI-assistent om een verdachte mail, sms of link te beoordelen voordat je klikt. Plak de tekst, niet je inloggegevens.
Laat hem een stappenplan maken voor de beveiligingsinstellingen van een specifiek apparaat of account.
Gebruik de check van Have I Been Pwned en vraag je AI wat je na een gelekt wachtwoord moet doen.
Twijfel je over een betaalverzoek of oplichting? Leg het voor aan de Fraudehelpdesk (088-786 73 72).

Niveau 2 — het AI-homelab

Een homelab met lokale modellen, een NAS, Docker-containers en agents die code uitvoeren, is voor een aanvaller interessanter dan je denkt: veel rekenkracht, API-sleutels met tegoed, en vaak een tunnel naar buiten. De belangrijkste stappen:

Ken je buitenkant. Maak een lijst van alles wat van buiten bereikbaar is: poorten, tunnels, subdomeinen, dashboards. Kijk zelf zoals een aanvaller kijkt: zoek je eigen IP-adres en domeinen op in Shodan of laat de gratis scan van Internet.nl over je domein en mail lopen. Alles wat je niet bewust openzet, gaat dicht.
Niets beheerbaars direct aan internet. NAS-beheer, Docker-dashboards, Ollama-, n8n- of Home Assistant-poorten horen achter een VPN (bijvoorbeeld WireGuard of Tailscale) of een tunnel met verplichte login (zoals Cloudflare Access). Een open Ollama-poort is binnen een dag gevonden.
Agents in een hok. Laat een coding-agent of AI-assistent werken in een aparte gebruiker, container of VM, met alleen de map die hij nodig heeft. Geen toegang tot de Docker-socket, je hele thuismap of je NAS-shares. Gebruik vlaggen als "skip permissions" alleen in een wegwerpomgeving.
Kortlevende sleutels. Geef elke agent een eigen API-sleutel met een bestedingslimiet, en trek die in als de agent klaar is. Zet geen sleutels in prompts, repo's of agent-geheugen; gebruik een secrets-manager of de sleutelhanger van je besturingssysteem.
Controleer wat je installeert. Een MCP-server, plug-in of npm-pakket is code met jouw rechten. Kijk wie het onderhoudt, pin versies vast en wees extra alert op pakketnamen die een AI je aanraadt maar die niet blijken te bestaan (slopsquatting).
Back-up die de aanvaller niet kan raken. Minstens één kopie offline of onveranderbaar (snapshots met een vergrendelperiode, een schijf die niet aangesloten blijft). Test het terugzetten elk kwartaal.
Volg de lekken die echt misbruikt worden. Abonneer je op de adviezen van het NCSC en kijk wekelijks of iets uit de KEV-lijst bij jou draait. Die lijst is kort genoeg om bij te houden en precies waar aanvallers mee werken.

Hoe je lokale modellen veilig neerzet, staat ook in de gids voor lokale LLM's.

Niveau 3 — SaaS-bedrijven en ontwikkelteams

Voor bedrijven die software aanbieden, zijn de eisen sinds 2026 niet meer vrijblijvend. De Cyber Resilience Act verplicht fabrikanten om actief misbruikte kwetsbaarheden binnen 24 uur te melden, en de Cyberbeveiligingswet (NIS2) legt zorg- en meldplichten op aan een groot deel van het bedrijfsleven. Een 24-uursmelding haal je alleen als je weet welke componenten waar draaien.

Niveau 3 — SaaS-bedrijven en ontwikkelteams
Maatregel	Waarom nu	Minimum
Inventaris van assets en afhankelijkheden	Exploits zijn weer de nummer-één toegangsweg	SBOM per release, eigenaar per systeem, lijst met externe blootstelling
Phishing-bestendige identiteit	Identiteit is de deur voor mens én agent	Passkeys/FIDO2 voor alle beheer, SSO, geen gedeelde beheeraccounts
Patchtermijnen	Tijd tot misbruik is uren, geen weken	Kritieke KEV-lekken binnen 48 uur, hoog binnen 7 dagen
Agent- en MCP-beleid	OWASP Agentic Top 10: goal hijack, toolmisbruik, te ruime rechten	Eigen identiteit per agent, allowlist van tools, goedkeuring bij writes, betalingen en deletes, kill-switch
Supply-chainintegriteit	Derde partijen spelen een rol in bijna de helft van de lekken	Lockfiles, ondertekende builds, herkomstcontrole, beoordeling van leveranciers
Detectie en logging	Aanvallers blijven gemiddeld weken onopgemerkt	Centrale, onveranderbare logs; een geoefend incidentplaybook
Herstel	Ransomware richt zich eerst op de back-ups	Gescheiden beheerpad, immutable back-ups, gemeten hersteltijd

Zet AI ook in voor de verdediging: laat een model alerts samenvatten en ontdubbelen, pull requests controleren op geheimen en onveilige patronen, en je eigen applicatie in een testomgeving aanvallen met prompt-injectiescenario's. Laat de beslissing om te blokkeren, terug te draaien of te betalen altijd bij een mens.

De achtergrond van deze tabel en de deadlines tot 2030 staan in de vooruitblik naar 2030.

Als het toch misgaat

Geld overgemaakt aan een oplichter: bel direct je bank (vaak kan een betaling nog worden teruggehaald), doe aangifte bij de politie en meld het bij de Fraudehelpdesk.
Account overgenomen: wijzig het wachtwoord via een ander, schoon apparaat, log alle sessies uit en controleer doorstuurregels in je mail.
Bedrijfsincident: ondernemers kunnen terecht bij het NCSC (waarin het Digital Trust Center sinds 2026 is opgegaan); datalekken met persoonsgegevens meld je binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens.